Voeten, knieën en rug – beweging in samenspel
Onze voeten vormen het contact met de grond wanneer we staan en lopen. Maar beweging houdt niet op bij de voet: enkelgewrichten, knieën, heupen en rug werken bij elke stap samen. Veranderingen in de stand van de voet of het looppatroon kunnen daarom ook bewegingspatronen in andere lichaamsdelen beïnvloeden – zonder dat klachten daar noodzakelijkerwijs hun oorzaak in de voeten hebben.
Het lichaam beweegt als een samenhangende bewegingsketen
Tijdens het lopen grijpen veel bewegingen in elkaar. De voet zet neer, vangt de belasting op en rolt af. Tegelijkertijd bewegen enkel, knie en heup, terwijl de romp en de wervelkolom het lichaam stabiliseren.
Als een onderdeel van dit samenspel verandert, kunnen ook bewegingen op andere plaatsen veranderen. Onderzoek toont bijvoorbeeld verbanden aan tussen bepaalde vormen van voetbeweging en de kinematica van knie en heup. Dergelijke verbanden zijn echter individueel en laten niet zomaar de conclusie toe dat een bepaalde voetstand automatisch knie- of rugklachten veroorzaakt.
Hoe een zo natuurlijk mogelijke bewegingsafloop eruitziet, leest u in het artikel [Juist lopen].
Hoe hangen voetstand en looppatroon samen?
Niet elke voet staat en beweegt op dezelfde manier. Verschillen in voetboog, beweeglijkheid en afrolgedrag zijn op zich normaal. Bepalend is hoe de voet onder belasting functioneert en hoe het gehele bewegingspatroon verloopt.
Een uitgesproken naar binnen of naar buiten gerichte beweging van de voet kan bijvoorbeeld gepaard gaan met veranderde bewegingen van het onderbeen en de knie. Tegelijkertijd hebben ook de heup, de spieren en de lichaamshouding invloed op de onderste ledematen. De bewegingsketen werkt dus in beide richtingen – de voet maakt er deel van uit, maar is niet per se het uitgangspunt van elk probleem.
Als er zichtbare afwijkingen of klachten zijn, vindt u een overzicht in het artikel [De meest voorkomende voetproblemen].
Welke rol spelen de voeten voor de knie?
De knie bevindt zich tussen de voet en de heup en moet tijdens het lopen verschillende krachten opvangen en doorgeven. De manier waarop de voet neerkomt en afrolt, kan daarbij de stand en beweging van het onderbeen beïnvloeden.
Studies naar knieklachten tonen weliswaar verbanden aan tussen bepaalde voetkenmerken en de mechanica van de knie, maar de resultaten zijn niet eenduidig. Knieklachten moeten daarom niet te snel uitsluitend aan de voeten worden toegeschreven.
Kunnen voeten en rugpijn met elkaar verband houden?
Er kunnen ook verbanden bestaan tussen de voetfunctie en de rug, maar daaruit kan geen eenvoudig oorzakelijk verband worden afgeleid. Een groot bevolkingsonderzoek vond bijvoorbeeld geen algemeen verband tussen de statische voetstand en rugpijn. Bij vrouwen bleek daarentegen wel een verband te bestaan tussen een sterkere naar binnen gerichte voetbeweging tijdens het lopen en klachten in de onderrug.
Rugpijn kan vele oorzaken hebben. Bij nieuw optredende, ernstigere of aanhoudende klachten is het daarom raadzaam om een deskundig of medisch onderzoek te laten uitvoeren.
Welke betekenis hebben goed passende schoenen?
Schoenen beïnvloeden het directe contact tussen voet en ondergrond. Een passende lengte en breedte, voldoende ruimte voor de tenen en een stevige pasvorm kunnen helpen om onnodige druk en ongunstige belasting van de voet te voorkomen. Te strakke, te ruime of voor het betreffende gebruiksdoel ongeschikte schoenen kunnen daarentegen extra belasting veroorzaken.
Welke schoen geschikt is, hangt af van de voetvorm, de pasvorm, het persoonlijke draagcomfort en het gebruiksdoel. Aanwijzingen hierover vindt u onder [De juiste schoen vinden].
Voeten als onderdeel van het geheel beschouwen
Voeten, knieën, heupen en rug functioneren tijdens het lopen niet onafhankelijk van elkaar. Veranderingen op één plek kunnen de bewegingspatronen op een andere plek beïnvloeden – hoe sterk en of dit tot klachten leidt, verschilt echter van persoon tot persoon.
Daarom is het de moeite waard om bij de beoordeling van houding en beweging niet alleen naar afzonderlijke lichaamsdelen te kijken. Goed passende schoenen kunnen daarbij een belangrijke basis vormen voor comfortabel lopen, maar vervangen bij bestaande klachten geen professioneel onderzoek.